ГАЗОТРАНСМИТТЕРЫ (NO, H2S, CO) КАК УЧАСТНИКИ НОЦИЦЕПТИВНОГО ПРОЦЕССА В ТРОЙНИЧНО-СОСУДИСТОЙ СИСТЕМЕ

Обложка

Цитировать

Полный текст

Открытый доступ Открытый доступ
Доступ закрыт Доступ предоставлен
Доступ закрыт Только для подписчиков

Аннотация

Газообразные трансмиттеры (газомедиаторы), такие как оксид азота (NO), сероводород (H2S) и монооксид углерода (CO), являются перспективной для изучения группой эндогенных сигнальных молекул. Физиологические эффекты газотрансмиттеров могут вносить вклад в генерацию ноцицептивного сигнала при различных болевых синдромах, в том числе и при мигрени. Основой возникновения болевого ощущения при мигрени является активация тройнично-сосудистой системы (TVS), состоящей из афферентов нейронов тройничного ганглия (TG), сосудов и тучных клеток, лежащих в твердой мозговой оболочке. Участие NO в ноцицептивном сигнальном процессе при головных болях описано в многочисленных исследованиях, а инъекции донора NO, нитроглицерина, являются широко известным методом моделирования мигрени у людей и лабораторных животных. В TVS, NO взаимодействует с различными молекулярными мишенями, такими как TRP-каналы (каналы с транзиторным рецепторным потенциалом), а также с ключевыми медиаторами мигрени – PACAP (пептид, активирующий аденилатциклазу гипофиза) и CGRP (пептид, связанный с геном кальцитонина). H2S оказывает собственное активирующее влияние на активность тройничного нерва, а также способен модулировать активность TRPA1, TRPV1 каналов и P2X рецепторов, проявляя как про-, так и антиноцицептивные эффекты. Результат взаимодействия NO и H2S – нитроксил-ион (HNO-) способен активировать TRPA1-каналы. CO является наименее изученным газотрансмиттером в контексте молекулярных механизмов мигрени, но описано вовлечение продуцирующего его фермента, гемоксигеназы, в про- и антиноцицептивные эффекты в моделях воспалительной и нейропатической боли. Молекулярные мишени действия CO остаются не выявленными в TVS. В данном обзоре представлены сведения о роли эндогенных и экзогенных газотрансмиттеров в TVS, где возбудимость периферических афферентов определяет возникновение потенциалов действия, передающих ноцицептивный сигнал в центральные структуры, а сенситизация является фактором развития хронической мигрени. Углубленное изучение сигнальной роли газотрансмиттеров в патофизиологии болевого синдрома при мигрени может способствовать разработке более эффективных средств терапии для данного заболевания.

Об авторах

С. О. Свитко

Казанский (Приволжский) федеральный университет, Институт фундаментальной медицины и биологии, каф. физиологии человека и животных

Казань, Россия

А. С. Ананьев

Казанский (Приволжский) федеральный университет, Институт фундаментальной медицины и биологии, каф. физиологии человека и животных

Казань, Россия

Е. С. Невский

Казанский (Приволжский) федеральный университет, Институт фундаментальной медицины и биологии, каф. физиологии человека и животных

Казань, Россия

К. С. Шайдуллова

Казанский (Приволжский) федеральный университет, Институт фундаментальной медицины и биологии, каф. физиологии человека и животных

Казань, Россия

Г. Ф. Ситдикова

Казанский (Приволжский) федеральный университет, Институт фундаментальной медицины и биологии, каф. физиологии человека и животных

Email: sitdikovaguzel@gmail.com
Казань, Россия

Список литературы

  1. Ashina M., Hansen J.M., Do T.P., Melo-Carrillo A., Burstein R., Moskowitz M.A. // Lancet Neurol. 2019. V. 18. № 8. P. 795–804.
  2. Akerman S., Karsan N., Bose P., Hoffmann J.R., Holland P.R., Romero-Reyes M., Goadsby P.J. // Brain. 2019. V. 142. № 1. P. 103–119.
  3. Steiner T.J., Stovner L.J., Jensen R., Uluduz D., Katsarava Z. // J. Headache Pain. 2020. V. 21. № 1. P. 137.
  4. Xu H., Han W., Wang J., Li M. // J. Headache Pain. 2016. V. 17. № 1. P. 113.
  5. Diener H.C., Holle D., Solbach K., Gaul C. // Nat. Rev. Neurol. 2016. V. 12. №10. P. 575–583.
  6. Deen M., Correnti E., Kamm K., Kelderman T., Papetti L., Rubio-Beltrán E., Vigneri S., Edvinsson L., Maassen Van Den Brink A. // J. Headache Pain. 2017. V. 18. № 1. P. 96.
  7. Cohen F., Yuan H., DePoy E.M.G., Silberstein S.D. // Neurotherapeutics. 2022. V. 19. № 3. P. 922–930.
  8. Olesen J., Burstein R., Ashina M., Tfelt-Hansen P. // Lancet Neurol. 2009. V. 8. № 7. P. 679–690.
  9. Nurkhametova D.F., Koroleva K.S., Gafurov O.Sh., Giniatullina R.R., Sitdikova G.F., Giniatullin R.A. // Neurosci. Behav. Physiol. 2020. V. 50. № 7. P. 900–906.
  10. Spekker E., Tanaka M., Szabó Á., Vécsei L. // Biomedicines. 2021. V. 10. № 1. P. 76.
  11. Biscetti L., Cresta E., Cupini L.M., Calabresi P., Sarchielli P. // Neurobiol. Dis. 2023. V. 180. P. 106072.
  12. Hermann A., Sitdikova G.F., Weiger T.M. // Berlin; Heidelberg: Springer, 2012.
  13. Sitdikova G.F., Yakovlev A.V., Zefirov A.L. // Bulletin. Sib. Med. 2014. V. 13. № 6. P. 185–200.
  14. Olesen J., Thomsen L., Lassen L., Olesen I. // Cephalalgia. 1995. V. 15. № 2. P. 94–100.
  15. Koroleva K.S., Svitko S.O., Nurmieva D.A., Gafurov O.Sh., Buglinina A.D., Sitdikova G.F. // J. Ev. Biochem. Physiol. 2022. V. 58. № 3. P. 901–914.
  16. Koroleva K., Svitko S., Ananev A., Buglinina A., Bogatova K., Yakovleva O., Nurmieva D., Shaidullov I., Sitdikova G. // Int. J. Mol. Sci. 2023. V. 24. № 8. P. 7519.
  17. Kilinc E., Tore F., Dagistan Y., Bugdayci G. // Inflammation. 2020. V. 43. № 1. P. 264–273.
  18. Ng P.C., Hendry-Hofer T.B., Witeof A.E., Brenner M., Mahon S.B., Boss G.R., Haouzi P., Bebarta V.S. // J. Med. Toxicol. 2019. V. 15. № 4. P. 287–294.
  19. Ghanizada H., Arngrim N., Schytz H.W., Olesen J., Ashina M. // Cephalalgia. 2018. V. 38. № 13. P. 1940–1949.
  20. Arngrim N., Schytz H.W., Hauge M.K., Ashina M., Olesen J. // Cephalalgia. 2014. V. 34. № 14. P. 1169–1180.
  21. Teicher C., De Col R., Messlinger K. // Front. Neurol. 2017. V. 8.
  22. Koroleva K., Ermakova E., Mustafina A., Giniatullina R., Giniatullin R., Sitdikova G. // Front. Cell. Neurosci. 2020. V. 14.
  23. Uddman R., Tajti J., Sundler F., Cardell L.O. // Neuro. Endocrinol. Lett. 2004. V. 25. № 6. P. 423–428.
  24. Fan W., Huang F., Dong W., Gao Z., Li C., Zhu X., Li D., He H. // J. Mol. Histol. 2009. V. 40. № 3. P. 209–215.
  25. Aurora S.K., Brin M.F. // Headache. J. Head. Face. Pain. 2017. V. 57. № 1. P. 109–125.
  26. Haanes K.A., Edvinsson L. // CNS. Drugs. 2019. V. 33. № 6. P. 525–537.
  27. May A. // Neurol. Sci. 2017. V. 38. № S1. P. 125–130.
  28. Schulte L.H., Allers A., May A. // Neurology. 2017. V. 88. № 21. P. 2011–2016.
  29. Close L.N., Eftekhari S., Wang M., Charles A.C., Russo A.F. // Cephalalgia. 2019. V. 39. № 3. P. 428–434.
  30. Gerasimova E., Yakovleva O., Enikeev D., Bogatova K., Hermann A., Giniatullin R., Sitdikova G. // Biomolecules. 2022. V. 12. № 5. P. 735.
  31. Eftekhari S., Warfvinge K., Blixt F.W., Edvinsson L. // J. Pain. 2013. V. 14. № 11. P. 1289–1303.
  32. Olesen J., Burstein R., Ashina M., Tfelt-Hansen P. // Lancet Neurol. 2009. V. 8. № 7. P. 679–690.
  33. Levy D., Moskowitz M.A. // Annu. Rev. Neurosci. 2023. V. 46. № 1. P. 39–58.
  34. Burstein R., Noseda R., Borsook D. // J. Neurosci. 2015. V. 35. № 17. P. 6619–6629.
  35. Iyengar S., Johnson K.W., Ossipov M.H., Aurora S.K. // Headache. J. Head. Face. Pain. 2019. V. 59. № 5. P. 659–681.
  36. Messlinger K., Lennerz J.K., Eberhardt M., Fischer M.J.M. // Headache. J. Head. Face. Pain. 2012. V. 52. № 9. P. 1411–1427.
  37. Eftekhari S., Salvatore C.A., Johansson S., Chen T., Zeng Z., Edvinsson L. // Brain Res. 2015. V. 1600. P. 93–109.
  38. Zakharov A., Vitale C., Kilinc E., Koroleva K., Fayuk D., Shelukhina I., Naumenko N., Skorinkin A., Khazipov R., Giniatullin R. // Front. Cell. Neurosci. 2015. V. 9.
  39. Yegutkin G.G., Guerrero-Toro C., Kilinc E., Koroleva K., Ishchenko Y., Abushik P., Giniatullina R., Fayuk D., Giniatullin R. // Purin. Signal. 2016. V. 12. № 3. P. 561–574.
  40. Koroleva K., Gafurov O., Guselnikova V., Nurkhametova D., Giniatullina R., Sitdikova G., Mattila O.S., Lindsberg P.J., Malm T.M., Giniatullin R. // Front. Cell. Neurosci. 2019. V. 13. P. 195
  41. Kilinc E., Guerrero-Toro C., Zakharov A., Vitale C., Gubert-Olive M., Koroleva K., Timonina A., Luz L.L., Shelukhina I., Giniatullina R., Tore F., Safronov B.V., Giniatullin R. // Neuropharmacol. 2017. V. 116. P. 160–173.
  42. Levy D., Burstein R., Kainz V., Jakubowski M., Strassman A.M. // Pain. 2007. V. 130. № 1. P. 166–176.
  43. Schueler M., Neuhuber W.L., De Col R., Messlinger K. // Headache. J. Head. Face. Pain. 2014. V. 54. № 6. P. 996–1009.
  44. Jacobs B., Dussor G. // Neurosci. 2016. V. 338. P. 130–144.
  45. Zhang X., Levy D., Kainz V., Noseda R., Jakubowski M., Burstein R. // Ann. Neurol. 2011. V. 69. № 5. P. 855–865.
  46. Ананьев А.С., Свитко С.О., Шайдуллова К.С. // Международн. научно-исследов. ж. 2023. № 12 (138).
  47. Picón-Pagès P., Garcia-Buendia J., Muñoz F.J. // Biochim. Biophysic. Acta. Mol. Bas. Disease. 2019. V. 1865. № 8. P. 1949–1967.
  48. Lundberg J.O., Weitzberg E. // Cell. 2022. V. 185. № 16. P. 2853–2878.
  49. Hou M., Uddman R., Tajti J., Edvinsson L. // Brain Res. 2003. V. 964. № 2. P. 179–186.
  50. Schlechtweg P., Röder J., Fischer M., Neuhuber W., Messlinger K. // Cephalalgia. 2009. V. 29. № 5. P. 566–579.
  51. Ramachandran R., Ploug K.B., Hay-Schmidt A., Olesen J., Jansen-Olesen I., Gupta S. // Neurosci. Lett. 2010. V. 484. № 3. P. 192–196.
  52. Pedersen SH., Ramachandran R., Amrutkar DV., Petersen S., Olesen J., Jansen-Olesen I. // Cephalalgia. 2015. V. 35. № 14. P. 1287–1297.
  53. Gilchrist M., McCauley S.D., Befus A.D. // Blood. 2004. V. 104. № 2. P. 462–469.
  54. Сoleman J.W. // Clin. Exp. Immunol. 2002. V. 129. № 1. P. 4–10.
  55. Greco R., Meazza C., Mangione A.S., Allena M., Bolla M., Amantea D., Mizoguchi H., Sandrini G., Nappi G., Tassorelli C. // Cephalalgia. 2011. V. 31. № 2. P. 190–198.
  56. Demartini C., Greco R., Zanaboni A.M., Sances G., De Icco R., Borsook D., Tassorelli C. // Prog. Neurobiol. 2019. V. 177. P. 15–32.
  57. Sureda-Gibert P., Romero-Reyes M., Akerman S. // Neurobiol. Pain. 2022. V. 12. P. 100105.
  58. Schulz J.M., Al‐Khazraji B.K., Shoemaker J.K. // Exp. Physiol. 2018. V. 103. № 8. P. 1047–1055.
  59. Rahmann A., Wienecke T., Hansen J., Fahrenkrug J., Olesen J., Ashina M. // Cephalalgia. 2008. V. 28. № 3. P. 226–236.
  60. Dieterle A., Fischer M.J., Link A.S., Neuhuber W.L., Messlinger K. // Cephalalgia. 2011. V. 31. № 1. P. 31–42.
  61. Pardutz A., Krizbai I., Multon S., Vecsei L., Schoenen J. // Neuroreport. 2000. V. 11. № 14. P. 3071–3075.
  62. Tassorelli C., Joseph S.A. // Brain Res. 1995. V. 682. № 1–2. P. 167–181.
  63. Xie S.S., Fan W.G., Liu Q., Li J.Z., Zheng M.M., He H.W., Huang F. // Eur. Rev. Med. Pharmacol. Sci. 2020. V. 24. № 13. P. 7399–7411.
  64. Reuter U. // Brain. 2001. V. 124. № 12. P. 2490–2502.
  65. Maniyar F.H., Sprenger T., Monteith T., Schankin C., Goadsby P.J. // Brain. 2014. V. 137. № 1. P. 232–241.
  66. Karsan N., Bose P.R., Thompson C., Newman J., Goadsby P.J. // Cephalalgia. 2020. V. 40. № 8. P. 828–841.
  67. Akerman S., Romero-Reyes M., Karsan N., Bose P., Hoffmann J.R., Holland P.R., Goadsby P.J. // Pain. 2021. V. 162. № 5. P. 1567–1577.
  68. Pradhan A.A., Smith M.L., McGuire B., Tarash I., Evans C.J., Charles A. // Pain. 2014. V. 155. № 2. P. 269–274.
  69. Tuka B., Helyes Z., Markovics A., Bagoly T., Németh J., Márk L., Brubel R., Reglődi D., Párdutz Á., Szolcsányi J., Vécsei L., Tajti J. // Peptides (N.Y.). 2012. V. 33. № 2. P. 307–316.
  70. Greco R., Demartini C., Zanaboni A.M., Tassorelli C. // J. Headache. Pain. 2018. V. 19. № 1. P. 51.
  71. Jeong H., Moye LS., Southey B.R., Hernandez A.G., Dripps I., Romanova E.V., Rubakhin S.S., Sweedler J.V., Pradhan A.A., Rodriguez-Zas S.L. // Front. Syst. Neurosci. 2018. V. 12.
  72. Gonçalves F.M., Luizon M.R., Speciali J.G., Martins-Oliveira A., Dach F., Tanus-Santos J.E. // Mol. Cell. Biochem. 2012. V. 370. № 1–2. P. 183–189.
  73. Borroni B., Rao R., Liberini P., Venturelli E., Cossandi M., Archetti S., Caimi L., Padovani A. // Headache. J. Head. Face. Pain. 2006. V. 46. № 10. P. 1575–1579.
  74. González-Ramírez R., Chen Y., Liedtke W.B., Morales-Lázaro S.L. // CRC Press. 2017. P. 125–148.
  75. Gafurov O., Koroleva K., Giniatullin R. // Front. Cell. Neurosci. 2021. V. 14.
  76. Shimizu T., Toriumi H., Sato H., Shibata M., Nagata E., Gotoh K., Suzuki N. // Brain Res. 2007. V. 1173. P. 84–91.
  77. Koroleva K., Mustafina A., Yakovlev A., Hermann A., Giniatullin R., Sitdikova G. // Front. Cell. Neurosci. 2017. V. 11.
  78. Meents J.E., Neeb L., Reuter U. // Trends. Mol. Med. 2010. V. 16. № 4. P. 153–159.
  79. Caterina M.J. // Americ. J. Physiol. Regul. Integr. Compar. Physiol. 2007. V. 292. № 1. P. R64–R76.
  80. Yoshida T., Inoue R., Morii T., Takahashi N., Yamamoto S., Hara Y., Tominaga M., Shimizu S., Sato Y., Mori Y. // Nat. Chem. Biol. 2006. V. 2. № 11. P. 596–607.
  81. Miyamoto T., Dubin A.E., Petrus M.J., Patapoutian A. // PloS. One. 2009. V. 4. № 10.
  82. Nagy-Grócz G., Tar L., Bohár Z., Fejes-Szabó A., Laborc K.F., Spekker E., Vécsei L., Párdutz Á. // Cephalalgia. 2016. V. 36. № 9. P. 849–861.
  83. Jin Y., Kim J., Kwak J. // Korea. K. Physiol. Pharmacol. 2012. V. 16. № 3. P. 211.
  84. Bernier L., Ase A.R., Séguéla P. // Br. J. Pharmacol. 2018. V. 175. № 12. P. 2219–2230.
  85. Inoue H., Kuroda H., Ofusa W., Oyama S., Kimura M., Ichinohe T., Shibukawa Y. // Int. J. Mol Sci. 2021. V. 22. № 11. P. 5978.
  86. Burnstock G. // Circ. Res. 2017. V. 120. № 1. P. 207–228.
  87. Da Silva C.G., Specht A., Wegiel B., Ferran C., Kaczmarek E. // Circulation. 2009. V. 119. № 6. P. 871–879.
  88. Borsani E., Albertini R., Labanca M., Lonati C., Rezzani R., Rodella L.F. // J. Neurosci. Res. 2010. V. 88. № 12. P. 2715–2726.
  89. Yao S.T., Gourine A.V., Spyer K.M., Barden J.A., Lawrence A.J. // Neurosci. 2003. V. 121. № 2. P. 411–419.
  90. Xiang Z., He C., Burnstock G. // Brain Res. 2006. V. 1099. № 1. P. 56–63.
  91. Gölöncsér F., Baranyi M., Iring A., Hricisák L., Otrokocsi L., Benyó Z., Sperlágh B. // Br. J. Pharmacol. 2021. V. 178. № 23. P. 4626–4645.
  92. Edvinsson L., Tajti J., Szalárdy L., Vécsei L. // J. Headache. Pain. 2018. V. 19. № 1. P. 21.
  93. Levy D., Burstein R., Strassman A.M. // Ann. Neurol. 2005. V. 58. № 5. P. 698–705.
  94. Segond von Banchet G., Pastor A., Biskup C., Schlegel C., Benndorf K., Schaible H.G. // Neurosci. 2002. V. 110. № 1. P. 131–145.
  95. Bellamy J., Bowen E.J., Russo A.F., Durham P.L. // Eur. J. Neurosci. 2006. V. 23. № 8. P. 2057–2066.
  96. Strecker T., Dux M., Messlinger K. // J. Vasc. Res. 2002. V. 39. № 6. P. 489–496.
  97. Ben Aissa M., Tipton A.F., Bertels Z., Gandhi R., Moye L.S., Novack M., Bennett B.M., Wang Y., Litosh V., Lee S.H., Gaisina I.N., Thatcher G.R., Pradhan A.A. // Cephalalgia. 2018. V. 38. № 8. P. 1471–1484.
  98. Ramachandran R., Bhatt D.K., Ploug K.B., HaySchmidt A., Jansen-Olesen I., Gupta S., Olesen J. // Cephalalgia. 2014. V. 34. № 2. P. 136–147.
  99. Seiler K., Nusser J.I., Lennerz J.K., Neuhuber W.L., Messlinger K. // J. Headache. Pain. 2013. V. 14. № 1. P. 74.
  100. Capuano A., Greco M.C., Navarra P., Tringali G. // Eur. J. Pharmacol. 2014. V. 740. P. 97–102.
  101. Marone I.M., De Logu F., Nassini R., De Carvalho Goncalves M., Benemei S., Ferreira J., Jain P., Li Puma S., Bunnett N.W., Geppetti P., Materazzi S. // Brain. 2018. V. 141. № 8. P. 2312–2328.
  102. Kulchitsky S., Fischer M., Messlinger K. // Cephalalgia. 2009. V. 29. № 4. P. 408–417.
  103. Feistel S., Albrecht S., Messlinger K. // J. Headache. Pain. 2013. V. 14. № 1. P. 93.
  104. Li J., Vause C.V., Durham P.L. // Brain Res. 2008. V. 1196. P. 22–32.
  105. Nassini R., Materazzi S., Benemei S., Geppetti P. // Rev. Physiol. Biochem. Pharmacol. 2014. P. 1–43.
  106. Story G.M., Peier A.M., Reeve A.J., Eid S.R., Mosbacher J., Hricik T.R., Earley T.J., Hergarden A.C., Andersson D.A., Hwang S.W., McIntyre P., Jegla T., Bevan S., Patapoutian A. // Cell. 2003. V. 112. № 6. P. 819–829.
  107. Kunkler P.E., Ballard C.J., Oxford G.S., Hurley J.H. // Pain. 2011. V. 152. № 1. P. 38–44.
  108. Cyr A.R., Huckaby L.V., Shiva S.S., Zuckerbraun B.S. // Crit. Care. Clin. 2020. V. 36. № 2. P. 307–321.
  109. De Logu F., Nassini R., Hegron A., Landini L., Jensen D.D., Latorre R., Ding J., Marini M., Souza Monteiro de Araujo D., Ramírez-Garcia P., Whittaker M., Retamal J., Titiz M., Innocenti A., Davis T.P., Veldhuis N., Schmidt BL., Bunnett N.W., Geppetti P. // Nat. Commun. 2022. V. 13. № 1. P. 646.
  110. Markovics A., Kormos V., Gaszner B., Lashgarara A., Szoke E., Sandor K., Szabadfi K., Tuka B., Tajti J., Szolcsanyi J., Pinter E., Hashimoto H., Kun J., Reglodi D., Helyes Z. // Neurobiol. Dis. 2012. V. 45. № 1. P. 633–644.
  111. Kuris A., Xu C.B., Zhou M.F., Tajti J., Uddman R., Edvinsson L. // Brain Res. 2007. V. 1173. P. 6–13.
  112. Zhang L., Zhou Y., Yang L., Wang Y., Xiao Z. // J. Headache. Pain. 2023. V. 24. № 1. P. 66.
  113. Baun M., Pedersen M.H.F., Olesen J., Jansen-Olesen I. // Cephalalgia. 2012. V. 32. № 4. P. 337–345.
  114. Park S., Jung H., Han S.W., Lee S.H., Sohn J.H. // Int. J. Mol. Sci. 2024. V. 25. № 7. P. 3706.
  115. Amin F.M., Hougaard A., Schytz H.W., Asghar M.S., Lundholm E., Parvaiz A.I., De Koning P.J.H., Andersen M.R., Larsson H.B.W., Fahrenkrug J., Olesen J., Ashina M. // Brain. 2014. V. 137. № 3. P. 779–794.
  116. Jansen-Olesen I., Baun M., Amrutkar D V., Ramachandran R., Christophersen D V., Olesen J. // Neuropeptides. 2014. V. 48. № 2. P. 53–64.
  117. Savage J.C., Gould D.H. // J. Chromatogr. B. Biomed. Sci. Appl. 1990. V. 526. P. 540–545.
  118. Paul B.D., Snyder S.H. // Biochem. Pharmacol. 2018. V. 149. P. 101–109.
  119. Olson K.R., DeLeon E.R., Liu F. // Nitric Oxide. 2014. V. 41. P. 11–26.
  120. Cao X., Wu Z., Xiong S., Cao L., Sethi G., Bian J. // Biochem. Pharmacol. 2018. V. 149. P. 20–28.
  121. Sitdikova G.F., Weiger T.M., Hermann A. // Pflugers Arch. 2010. V. 459. № 3. P. 389–397.
  122. Ogawa H., Takahashi K., Miura S., Imagawa T., Saito S., Tominaga M., Ohta T. // Neurosci. 2012.,V. 218. P. 335–343.
  123. Yakovlev A.V., Kurmasheva E.D., Ishchenko Y., Giniatullin R., Sitdikova G.F. // Front. Cell. Neurosci. 2017. V. 11. P. 375.
  124. Takahashi T., Aoki Y., Okubo K., Maeda Y., Sekiguchi F., Mitani K., Nishikawa H., Kawabata A. // Pain. 2010. V. 150. № 1. P. 183–191.
  125. Maeda Y., Aoki Y., Sekiguchi F., Matsunami M., Takahashi T., Nishikawa H., Kawabata A. // Pain. 2009. V. 142. № 1. P. 127–132.
  126. Matsui K., Tsubota M., Fukushi S., Koike N., Masuda H., Kasanami Y., Miyazaki T., Sekiguchi F., Ohkubo T., Yoshida S., Mukai Y., Oita A., Takada M., Kawabata A. // J. Pharmacol. Sci. 2019. V. 140. № 3. P. 310–312.
  127. Yang H.Y., Wu Z.Y., Wood M., Whiteman M., Bian J.S. // Antioxid. Redox. Signal. 2014. V. 20. № 1. P. 31–41.
  128. Yakovleva O., Bogatova K., Mukhtarova R., Yakovlev A., Shakhmatova V., Gerasimova E., Ziyatdinova G., Hermann A., Sitdikova G. // Biomolecules. 2020. V. 10. № 7. P. 995.
  129. Яковлев А.В., Ситдикова Г.Ф. // Ген. Клет. 2014. V. 9. № 3. P. 34–49.
  130. Yakovlev A.V., Detterer A.S., Yakovleva O.V., Hermann A., Sitdikova G.F. // J. Pharmacol. Sci. 2024. V. 155. № 4. P. 131–139.
  131. Mustafa A.K., Sikka G., Gazi S.K., Steppan J., Jung S.M., Bhunia A.K., Barodka V.M., Gazi F.K., Barrow R.K., Wang R., Amzel L.M., Berkowitz D.E., Snyder S.H. // Circ. Res. 2011. V. 109. № 11. P. 1259–1268.
  132. Leffler C.W., Parfenova H., Basuroy S., Jaggar J.H., Umstot E.S., Fedinec A.L. // Amer. J. Physiol. Heart. Circ. Physiol. 2011. V. 300. № 2. P. H440–H447.
  133. Coletta C., Papapetropoulos A., Erdelyi K., Olah G., Módis K., Panopoulos P., Asimakopoulou A., Gerö D., Sharina I., Martin E., Szabo C. // Proceed. Nat. Acad. Sci. 2012. V. 109. № 23. P. 9161–9166.
  134. Dux M., Will C., Vogler B., Filipovic M.R., Messlinger K. // Br. J. Pharmacol. 2016. V. 173. № 3. P. 431–445.
  135. Kida K., Marutani E., Nguyen R.K., Ichinose F. // Nitric Oxide. 2015. V. 46. P. 87–92.
  136. Melo I.S.F., Rodrigues F.F., Costa S.O.A.M., Braga A.V., Morais M.Í., Vaz J.A., Neto L.S., Galvão I., Modolo L.V., Amaral F.A., Oliveira RB.., De Fátima Â., Coelho M.M., Machado R.R. // Eur. J. Pharmacol. 2019. V. 856. P. 172404.
  137. Chen H., Xie K., Chen Y., Wang Y., Wang Y., Lian N., Zhang K., Yu Y. // Int. Immunopharmacol. 2019. V. 75. P. 105746.
  138. Marino A., Martelli A., Citi V., Fu M., Wang R., Calderone V., Levi R. // Br. J. Pharmacol. 2016. V. 173. № 22. P. 3222–3234.
  139. Rodrigues L., Ekundi-Valentim E., Florenzano J., Cerqueira A.R.A., Soares A.G., Schmidt T.P., Santos K.T., Teixeira S.A., Ribela M.T.C.P., Rodrigues S.F., De Carvalho M.H., De Nucci G., Wood M., Whiteman M., Muscará M.N., Costa S.K.P. // Pharmacol. Res. 2017. V. 115. P. 255–266.
  140. Feng X., Zhou Y.L., Meng X., Qi F.H., Chen W., Jiang X., Xu G.Y. // Mol. Pain. 2013. V. 9.
  141. Miao X., Meng X., Wu G., Ju Z., Zhang H.G., Hu S., Xu G.Y. // Mol. Pain. 2014. V. 10.
  142. Garattini E.G., Santos B.M., Ferrari D.P., Capel C.P., Francescato H.D.C., Coimbra T.M., Leite-Panissi C.R.A., Branco L.G.S., Nascimento G.C. // Nitric Oxide. 2019. V. 93. P. 90–101.
  143. Eberhardt M., Dux M., Namer B., Miljkovic J., Cordasic N., Will C., Kichko T.I., De la Roche J., Fischer M., Suárez S.A., Bikiel D., Dorsch K., Leffler A., Babes A., Lampert A., Lennerz J.K., Jacobi J., Martí M.A., Doctorovich F., Högestätt E.D., Zygmunt P.M., Ivanovic-Burmazovic I., Messlinger K., Reeh P., Filipovic M.R. // Nat. Commun. 2014. V. 5. № 1. P. 4381.
  144. Hajna Z., Sághy É., Payrits M., Aubdool A.A., Szőke É., Pozsgai G., Bátai I.Z., Nagy L., Filotás D., Helyes Z., Brain S.D., Pintér E. // J. Mol. Neurosci. 2016. V. 60. № 2. P. 157–170.
  145. Trevisani M., Patacchini R., Nicoletti P., Gatti R., Gazzieri D., Lissi N., Zagli G., Creminon C., Geppetti P., Harrison S. // Br. J. Pharmacol. 2005. V. 145. № 8. P. 1123–1131.
  146. Lu W., Li J., Gong L., Xu X., Han T., Ye Y., Che T., Luo Y., Li J., Zhan R., Yao W., Liu K., Cui S., Liu C. // Br. J. Pharmacol. 2014. V. 171. № 6. P. 1534–1550.
  147. Roa-Coria J.E., Pineda-Farias J.B., Barragán-Iglesias P., Quiñonez-Bastidas G.N., Zúñiga-Romero Á., Huerta-Cruz J.C., Reyes-García J.G., Flores-Murrieta F.J., Granados-Soto V., Rocha-González H.I. // BMC. Neurosci. 2019. V. 20. № 1. P. 1.
  148. Andersson D.A., Gentry C., Bevan S. // PLoS One. 2012. V. 7. № 10. P. e46917.
  149. Xu G.Y., Winston J.H., Shenoy M., Zhou S., Chen J.D., Pasricha P.J. // Mol. Pain. 2009. V. 5.
  150. Okubo K., Matsumura M., Kawaishi Y., Aoki Y., Matsunami M., Okawa Y., Sekiguchi F., Kawabata A. // Br. J. Pharmacol. 2012. V. 166. № 5. P. 1738–1743.
  151. Wang Q., Zhu H., Zou K., Yuan B., Zhou Y.L., Jiang X., Yan J., Xu G.Y. // Mol. Pain. 2015. V. 11.
  152. Nowaczyk A., Kowalska M., Nowaczyk J., Grześk G. // Int. J. Mol. Sci. 2021. V. 22. № 11. P. 6029.
  153. Fan W., Dong W., Leng S., Li D., Cheng S., Li C., Qu H., He H. // J. Mol. Histol. 2008. V. 39. № 4. P. 427–433.
  154. Choi Y.K., Kim Y.M. // Front. Cardiovasc. Med. 2021. V. 8.
  155. Arngrim N., Schytz H.W., Britze J., Vestergaard M.B., Sander M., Olsen K.S., Olesen J., Ashina M. // Cephalalgia. 2018. V. 38. № 4. P. 697–706.
  156. Hwang H., Lee S., Heo Y.W., Ha W.S., Kim K.M., Cha Y.S. // Front. Toxicol. 2025. V. 7.
  157. Bandara S.M.R., Samita S., Kiridana A.M., Herath H.M.M.T.B. // BMC Neurol. 2021. V. 21. № 1. P. 407.
  158. Li X., Clark D.J. // Pain. 2000. V. 86. № 1. P. 75–80.
  159. Li X., Clark J.D. // J. Pain. 2003. V. 4. № 2. P. 101–107.
  160. Li X., Lighthall G., Liang D., Clark J.D. // J. Neurosci. Res. 2004. V. 78. № 4. P. 533–541.
  161. Li X., Angst M.S., Clark J.D. // Mol. Brain. Res. 2001. V. 86. № 1–2. P. 56–62.
  162. Liang D., Li X., Lighthall G., Clark J.D. // Neurosci. 2003. V. 121. № 4. P. 999–1005.
  163. Li X., Clark J.D. // Eur. J. Pharmacol. 2002. V. 450. № 1. P. 43–48.
  164. Fan W., Huang F., Wu Z., Zhu X., Li D., He H. // J. Neurosci. Res. 2011. V. 89. № 6. P. 802–807.
  165. Shi X., Li X., Clark J.D. // Mol. Pain. 2005. V. 1.
  166. Nascimento C.G.O., Branco L.G.S. // Eur. J. Pharmacol. 2007. V. 556. № 1–3. P. 55–61.
  167. Nascimento C.G.O., Branco L.G.S. // Eur. J. Pharmacol. 2008. V. 581. № 1–2. P. 71–76.
  168. Carvalho P.G., Branco L.G.S., Panissi C.R.A.L. // Brain Res. 2011. V. 1385. P. 107–113.
  169. Hervera A., Leánez S., Negrete R., Motterlini R., Pol O. // PLoS One. 2012. V. 7. № 8.
  170. Chaves H.V., Do Val D.R., Ribeiro K.A., Lemos J.C., Souza R.B., Gomes F.I.F., Da Cunha R.M.S., De Paulo Teixeira Pinto V., Filho G.C., De Souza M.H.L.P., Bezerra M.M., De Castro Brito G.A. // Inflam. Res. 2018. V. 67. № 5. P. 407–422.
  171. Poss K.D., Tonegawa S. // Proceed. Nat. Acad. Sci. 1997. V. 94. № 20. P. 10925–10930.
  172. Chen K., Gunter K., Maines M.D. // J. Neurochem. 2000. V. 75. № 1. P. 304–313.
  173. Bello M.G., Berni L., Gai P., Mirabella C., Ndisang J.F., Masini E., Bani Sacchi P.F.M.T. // Inflam. Res. 1998. V. 47. № 0. P. 7–8.
  174. Takamiya R., Murakami M., Kajimura M., Goda N., Makino N., Takamiya Y., Yamaguchi T., Ishimura Y., Hozumi N., Suematsu M. // Amer. J. Physiol. Heart. Circ. Physiol. 2002. V. 283. № 3.
  175. Wilkinson W., Gadeberg H., Harrison A., Allen N., Riccardi D., Kemp P. // Br. J. Pharmacol. 2009. V. 158. № 3. P. 862–871.
  176. Wilkinson W.J., Kemp P.J. // J. Physiol. 2011. V. 589. № 13. P. 3055–3062.
  177. Al-Karagholi M.A.M., Gram C., Nielsen C.A.W., Ashina M. // CNS Drugs. 2020. V. 34. № 4. P. 325–335.
  178. Al-Karagholi M.A.M., Ghanizada H., Waldorff Nielsen C.A., Skandarioon C., Snellman J., Lopez-Lopez C., Hansen J.M., Ashina M. // Pain. 2021. V. 162. № 10. P. 2512–2520.
  179. Hou S., Xu R., Heinemann S.H., Hoshi T. // Proceed. Nat. Acad. Sci. 2008. V. 105. № 10. P. 4039–4043.
  180. Dong D.L., Zhang Y., Lin D.H., Chen J., Patschan S., Goligorsky M.S., Nasjletti A., Yang B.F., Wang W.H. // Hypertens. 2007. V. 50. № 4. P. 643–651.

Дополнительные файлы

Доп. файлы
Действие
1. JATS XML

© Российская академия наук, 2025

Согласие на обработку персональных данных

 

Используя сайт https://journals.rcsi.science, я (далее – «Пользователь» или «Субъект персональных данных») даю согласие на обработку персональных данных на этом сайте (текст Согласия) и на обработку персональных данных с помощью сервиса «Яндекс.Метрика» (текст Согласия).