Outlooks of Using Small Extracellular Vesicles as a Transport Vehicle through the Blood–Brain Barrier

Cover Page

Cite item

Full Text

Abstract

The review summarizes the results of recent studies on the mechanisms mediating the crossing by small extracellular vesicles through blood-brain barrier (BBB). The kinds of vesicular transport through the BBB, including receptor-mediated and adsorptive-mediated transcytosis, are considered. The possibilities of optimizing the penetration of vesicles into the parenchyma of the brain through the BBB are shown.

About the authors

L. G. Khaspekov

Research Center of Neurology

Email: nchjournal@gmail.com
Russia, Moscow

A. A. Yakovlev

Institute of Higher Nervous Activity and Neurophysiology RAS; Scientific and Practical Psychoneurological Center named after Z.P. Solovy’ov DZM

Email: nchjournal@gmail.com
Russia, Moscow; Russia, Moscow

References

  1. Busatto S., Morad G., Guo P., Moses M.A. // FASEB Bioadv. 2021. V. 3. P. 665–675.
  2. Théry C., Witwer K.W., Aikawa E., Alcaraz M.J., Anderson J.D., Andriantsitohaina R., Antoniou A., Arab T., Archer F., Atkin-Smith G.K. et al. // J. Extracell. Ves. 2018. V. 7. № 1. 1535750
  3. Kapogiannis D., Mustapic M., Shardell M.D., Berkowitz S.T., Diehl T.C., Spangler R.D., Tran J., Lazaropoulos M.P., Chawla S., Gulyani S. // JAMA Neurology. 2019. V. 76. № 11. P. 1340–1351.
  4. Mustapic M., Eitan E., Werner J.K., Berkowitz S.T., Lazaropoulos M.P., Tran J., Goetzl E.J., Kapogiannis D. // Front. Neurosci. 2017. V. 11. 278.
  5. Winston C.N., Goetzl E.J., Akers J.C., Carter B.S., Rockenstein E.M., Galasko D., Masliah E., Rissman R.A. // Alzheimer’s and Dementia: Diagnosis, Assessment and Disease Monitoring. 2016. V. 3. P. 63–72.
  6. Goetzl E.J., Kapogiannis D., Schwartz J.B., Lobach I.V., Goetzl L., Abner E.L., Jicha G.A., Karydas A.M., Boxer A., Miller B.L. // FASEB J. 2016. V. 30. № 12. P. 4141–4148.
  7. Fiandaca M.S., Kapogiannis D., Mapstone M., Boxer A., Eitan E., Schwartz J.B., Abner E.L., Petersen R.C., Federoff H.J., Miller B.L. // Alzheimer’s Dem. 2015. V. 11. № 6. P. 600–607.
  8. Ardashirova N.S., Fedotova E.Yu., Illarioshkin S.N. // Neurochem. J. 2020. V. 14. № 2. P. 127-132.
  9. Shi M., Liu C., Cook T.J., Bullock K.M., Zhao Y., Ginghina C., Li Y., Aro P., Dator R., He C. // Acta Neuropath. 2014. V. 128. № 5. P. 639–650.
  10. Shi M., Kovac A., Korff A., Cook T.J., Ginghina C., Bullock K.M., Yang L., Stewart T., Zheng D., Aro P. // Alzheimer’s & Dementia. 2016. V. 12. № 11. P. 1125–1131.
  11. Hamlett E.D., Goetzl E.J., Ledreux A., Vasilevko V., Boger H.A., LaRosa A., Clark D., Carroll S.L., Carmona-Iragui M., Fortea J. // Alzheimer’s & Dementia. 2017. V. 13. № 5. P. 541–549.
  12. Sproviero D., la Salvia S., Giannini M., Crippa V., Gagliardi S., Bernuzzi S., Diamanti L., Ceroni M., Pansarasa O., Poletti A. // Front. Neurosci. 2018. V. 12. 487.
  13. Ivanova M.V., Chekanova E.O., Belugin B.V., Dolzhikova I.V, Tutykhina I.L., Zakharova M.N. // Neurochem. J. 2020. V. 14. № 3. P. 321–327.
  14. Martinez B., Peplow P.V. // Neural Regeneration Res. 2020. V. 15. № 4. P. 606–619.
  15. Mycko M.P., Baranzini S.E. // Mult. Sclerosis J. 2020. V. 26. № 5. P. 599–604.
  16. Ebrahimkhani S., Beadnall H.N., Wang C., Suter C.M., Barnett M.H., Buckland M.E., Vafaee F. // Mol. Neurobiol. 2020. V. 57. № 2. P. 1245–1258.
  17. Xin H., Wang F., Li Y., Lu Q.-E., Cheung W.L., Zhang Y., Zhang Z.G., Chopp M. // Cell Transpl. 2017. V. 26. № 2. P. 243–257.
  18. Chen Y., Song Y., Huang J., Qu M., Zhang Y., Geng J., Zhang Z., Liu J., Yang G.-Y. // Front. Neurol. 2017. V. 8. 57.
  19. Song Y., Li Z., He T., Qu M., Jiang L., Li W., Shi X., Pan J., Zhang L., Wang Y. // Theranostics. 2019. V. 9. № 10. P. 2910–2923.
  20. Yakovlev A.A. // Neurochem. J. 2022. V. 16. № 2. P. 121–129.
  21. Choi J., Kim S.Y., Kim H., Lim B.C., Hwang H., Chae J.H., Kim K.J., Oh S., Kim E.Y., Shin J.-S. // BMC Neurol. 2020. V. 20. № 1. P. 85.
  22. Kumar S., Vijayan M., Bhatti J.S., Reddy P.H. // Prog. Mol. Biol. Transl. Sci. 2017. 146:47-94.
  23. Nasca C., Dobbin J., Bigio B., Watson K., de Angelis P., Kautz M., Cochran A., Mathé A.A., Kocsis J.H., Lee F.S. // Mol. Psychiatry. 2021. V. 26. № 9. P. 5140–5149.
  24. Gruzdev S.K., Yakovlev A.A., Druzhkova T.A., Guekht A.B., Gulyaeva N.V. // Cell. Mol. Neurobiol. 2019. V. 39. № 6. P. 729–750
  25. Yakovlev A.A., Druzhkova T.A., Nikolaev R.V., Kuznetsova V.E., Gruzdev S.K., Guekht A.B., Gulyaeva N.V. // Neurochem. J. 2019. V. 13. № 4. P. 385–390.
  26. Ceylan D., Tufekci K.U., Keskinoglu P., Genc S., Ozerdem A. // J. Affect. Dis. 2020. V. 262. P. 99–107.
  27. Amoah S.K., Rodriguez B.A., Logothetis C.N., Chander P., Sellgren C.M., Weick J.P., Sheridan S.D., Jantzie L.L., Webster M.J., Mellios N. // Neuropsychopharmacology. 2020. V. 45. № 4. P. 656–665.
  28. Ma Y., Li C., Huang Y., Wang Y., Xia X., Zheng J.C. // Cell Comm. Signal. 2019. V. 17. № 1. 96.
  29. Sharma G., Modgil A., Layek B., Arora K., Sun C., Law B., Singh J. // J. Control. Release. 2013. V. 167. № 1. P. 1–10.
  30. Gómez-Molina C., Sandoval M., Henzi R., Ramírez J.P., Varas-Godoy M., Luarte A., Lafourcade C.A., Lopez-Verrilli A., Smalla K.H., Kaehne T. // Int. J. Neuropsychopharmacol. 2019. V. 22. № 3. P. 232–246
  31. Belhadj Z., He B., Deng H., Song S., Zhang H., Wang X., Dai W., Zhang Q. // J. Extracell. Ves. 2020. V. 9. № 1. 1806444.
  32. Kamerkar S., Lebleu V.S., Sugimoto H., Yang S., Ruivo C.F., Melo S.A., Lee J.J., Kalluri R. // Nature. 2017. V. 546. № 7659. P. 498–503
  33. Shi M., Sheng L., Stewart T., Zabetian C.P., Zhang J. // Prog. Neurobiol. 2019. V. 175. P. 96–106.
  34. Banks W.A., Sharma P., Bullock K.M., Hansen K.M., Ludwig N., Whiteside T.L. // Int. J. Mol. Sci. 2020. V. 21. № 12. P. 1–21.
  35. Tkach M., Théry C. // Cell. 2016. V. 164. № 6. P. 1226–1232.
  36. Patil S.M., Sawant S.S., Kunda N.K. // Eur. J. Pharm. Biopharm. 2020. V. 154. P. 259–269.
  37. Heidarzadeh M., Gürsoy-Özdemir Y., Kaya M., Eslami Abriz A., Zarebkohan A., Rahbarghazi R., Sokullu E. // Cell Biosci. 2021. V. 11. № 1. 142.
  38. Dardet J.P., Serrano N., András I.E., Toborek M. // Front. Drug Deliv. 2022. V. 2.
  39. Kalluri R., LeBleu V.S. // Science. 2020. V. 367. № 6478. eaau6977.
  40. Matsumoto J., Stewart T., Banks W.A., Zhang J. // Curr. Pharm. Des. 2017. V. 23. № 40. P. 6206–6214.
  41. Tian T., Zhu Y.-L., Hu F.-H., Wang Y.-Y., Huang N.-P., Xiao Z.-D. // J. Cell. Physiol. 2013. V. 228. № 7. P. 1487–1495.
  42. Toth A.E., Holst M.R., Nielsen M.S. // Curr. Pharm. Des. 2020. V. 26. № 13. P. 1405–1416.
  43. Haqqani A.S., Thom G., Burrell M., Delaney C.E., Brunette E., Baumann E., Sodja C., Jezierski A., Webster C., Stanimirovic D.B. // J. Neurochem. 2018. V. 146. № 6. P. 735–752.
  44. Patel M.M., Patel B.M. // CNS Drugs. 2017. V. 31. № 2. P. 109–133.
  45. Banks W.A., Sharma P., Bullock K.M., Hansen K.M., Ludwig N., Whiteside T.L. // Int. J. Mol. Sci. 2020. V. 21. № 12. P. 1–21.
  46. Saint-Pol J., Gosselet F., Duban-Deweer S., Pottiez G., Karamanos Y. // Cells. 2020. V. 9. № 4. 851.
  47. Krämer-Albers E.-M., Bretz N., Tenzer S., Winterstein C., Möbius W., Berger H., Nave K.-A., Schild H., Trotter J. // Proteomics Clin. Appl. 2007. V. 1. № 11. P. 1446–1461.
  48. Wang G., Dinkins M., He Q., Zhu G., Poirier C., Campbell A., Mayer-Proschel M., Bieberich E. // J. Biol. Chem. 2012. V. 287. № 25. P. 21384–21395.
  49. Xin H., Li Y., Buller B., Katakowski M., Zhang Y., Wang X., Shang X., Zhang Z.G., Chopp M. // Stem Cells. 2012. V. 30. № 7. P. 1556–1564.
  50. Zhang Y., Kim M.S., Jia B., Yan J., Zuniga-Hertz J.P., Han C., Cai D. // Nature. 2017. V. 548. № 7665. P. 52–57.
  51. Fitzner D., Schnaars M., van Rossum D., Krishnamoorthy G., Dibaj P., Bakhti M., Regen T., Hanisch U.-K., Simons M. // J. Cell Sci. 2011. V. 124. № 3. P. 447–458.
  52. Frühbeis C., Fröhlich D., Kuo W.P., Amphornrat J., Thilemann S., Saab A.S., Kirchhoff F., Möbius W., Goebbels S., Nave K.-A. // PLoS Biol. 2013. V. 11. № 7. e1001604.
  53. Morel L., Regan M., Higashimori H., Ng S.K., Esau C., Vidensky S., Rothstein J., Yang Y. // J. Biol. Chemistry. 2013. V. 288. № 10. P. 7105–7116.
  54. Frühbeis C., Fröhlich D., Kuo W.P., Krämer-Albers E.-M. // Front. Cell. Neurosci. 2013. V. 7. 182.
  55. Budnik V., Ruiz-Cañada C., Wendler F. // Nat. Rev. Neurosci. 2016. V. 17. № 3. P. 160–172.
  56. Fitzner D., Schnaars M., van Rossum D., Krishnamoorthy G., Dibaj P., Bakhti M., Regen T., Hanisch U.-K., Simons M. // J. Cell Sci. 2011. V. 124. № 3. P. 447–458.
  57. Budnik V., Ruiz-Cañada C., Wendler F. // Nat. Rev. Neurosci. 2016. V. 17. № 3. P. 160–172.
  58. Fauré J., Lachenal G., Court M., Hirrlinger J., Chatellard-Causse C., Blot B., Grange J., Schoehn G., Goldberg Y., Boyer V. // Mol. Cell. Neurosci. 2006. V. 31. № 4. P. 642–648.
  59. Zhang J., Li S., Li L., Li M., Guo C., Yao J., Mi S. // Genom. Proteom. Bioinform. 2015. V. 13. № 1. P. 17–24.
  60. Shetgaonkar G.G., Marques S.M., DCruz C.E.M., Vibhavari R.J.A., Kumar L., Shirodkar R.K. // Drug Deliv. Transl. Res. 2022. V. 12. № 5. P. 1047–1079.
  61. Qu M., Lin Q., Huang L., Fu Y., Wang L., He S., Fu Y., Yang S., Zhang Z., Zhang L. // J. Control. Release. 2018. V. 287. P. 156–166.
  62. Morad G., Carman C.V., Hagedorn E.J., Perlin J.R., Zon L.I., Mustafaoglu N., Park T.-E., Ingber D.E., Daisy C.C., Moses M.A. // ACS Nano. 2019. V. 13. № 12. P. 13853–13865.
  63. Pulgar V.M. // Front. Neurosci. 2019. V. 12. 1019
  64. Terstappen G.C., Meyer A.H., Bell R.D., Zhang W. // Nat. Rev. Drug Discov. 2021. V. 20. № 5. P. 362–383.
  65. Azarmi M., Maleki H., Nikkam N., Malekinejad H. // Int. J. Pharm. 2020. V. 586. 119582.
  66. Uchida Y., Ohtsuki S., Katsukura Y., Ikeda C., Suzuki T., Kamiie J., Terasaki T. // J. Neurochem. 2011. V. 117. № 2. P. 333–345.
  67. Zuchero Y.J.Y., Chen X., Bien-Ly N., Bumbaca D., Tong R.K., Gao X., Zhang S., Hoyte K., Luk W., Huntley M.A. // Neuron. 2016. V. 89. № 1. P. 70–82.
  68. Karatas H., Aktas Y., Gursoy-Ozdemir Y., Bodur E., Yemisci M., Caban S., Vural A., Pinarbasli O., Capan Y., Fernandez-Megia E. // J. Neurosci. 2009. V. 29. № 44. P. 13761–13769.
  69. Sonoda H., Morimoto H., Yoden E., Koshimura Y., Kinoshita M., Golovina G., Takagi H., Yamamoto R., Minami K., Mizoguchi A. // Mol. Ther. 2018. V. 26. № 5. P. 1366–1374.
  70. Spencer B.J., Verma I.M. // Proc Natl Acad Sci U S A. 2007. V. 104. № 18. P. 7594–7599.
  71. Wagner S., Zensi A., Wien S.L., Tschickardt S.E., Maier W., Vogel T., Worek F., Pietrzik C.U., Kreuter J., von Briesen H. // PLoS One. 2012. V. 7. № 3. e32568.
  72. Spencer B., Trinh I., Rockenstein E., Mante M., Florio J., Adame A., El-Agnaf O.M.A., Kim C., Masliah E., Rissman R.A. // Neurobiol. Dis. 2019. V. 127. P. 163–177.
  73. Zhang W., Liu Q.Y., Haqqani A.S., Leclerc S., Liu Z., Fauteux F., Baumann E., Delaney C.E., Ly D., Star A.T. // Fluids Barriers CNS. 2020. V. 17. № 1. 47.
  74. Pardridge W.M., Kang Y.-S., Buciak J.L., Yang J. // Pharm. Res. 1995. V. 12. № 6. P. 807–816.
  75. Boado R.J., Pardridge W.M. // Mol. Pharmaceutics. 2017. V. 14. № 4. P. 1271–1277.
  76. Pardridge W.M., Boado R.J., Giugliani R., Schmidt M. // BioDrugs. 2018. V. 32. № 2. P. 169–176.
  77. Feral C.C., Nishiya N., Fenczik C.A., Stuhlmann H., Slepak M., Ginsberg M.H. // Proc Natl Acad Sci U S A. 2005. V. 102. № 2. P. 355–360.
  78. Xie F., Xie F., Qin, Yuan, Tang, Zhang, Fan, Chen, Hai, Yao, et al. // Int. J. Nanomedicine. 2012. V. 7. P. 163–175.
  79. Guo Y., Zhang Y., Li J., Zheng Y., Lu Y., Jiang X., He X., Ma H., An S., Jiang C. // ACS Appl. Mater. Interfaces. 2015. V. 7. № 9. P. 5444–5453.
  80. Webb R.L., Kaiser E.E., Scoville S.L., Thompson T.A., Fatima S., Pandya C., Sriram K., Swetenburg R.L., Vaibhav K., Arbab A.S. // Transl. Stroke Res. 2018. V. 9. № 5. P. 530–539.
  81. Yang T., Martin P., Fogarty B., Brown A., Schurman K., Phipps R., Yin V.P., Lockman P., Bai S. // Pharm. Res. 2015. V. 32. № 6. P. 2003–2014.
  82. Record M., Subra C., Silvente-Poirot S., Poirot M. // Biochem. Pharmacol. 2011. V. 81. № 10. P. 1171–1182.
  83. Chen C.C., Liu L., Ma F., Wong C.W., Guo X.E., Chacko J.V., Farhoodi H.P., Zhang S.X., Zimak J., Ségaliny A. // Cell. Mol. Bioengineering. 2016. V. 9. № 4. P. 509–529.
  84. Yuan D., Zhao Y., Banks W.A., Bullock K.M., Haney M., Batrakova E., Kabanov A.V. // Biomaterials. 2017. V. 142. P. 1–12.
  85. Hu G.W., Li Q., Niu X., Hu B., Liu J., Zhou S.M., Guo S.C., Lang H.L., Zhang C.Q., Wang Y. // Stem Cell Res. Ther. 2015. V. 6. № 1. 10.
  86. Zhou W., Fong M.Y., Min Y., Somlo G., Liu L., Palomares M.R., Yu Y., Chow A., O’Connor S., Chin A.R. // Cancer Cell. 2014. V. 25. № 4. P. 501-515.
  87. Pivoraitė U., Jarmalavičiūtė A., Tunaitis V., Ramanauskaitė G., Vaitkuvienė A., Kašėta V., Biziulevičienė G., Venalis A., Pivoriūnas A. // Inflammation. 2015. V. 38. № 5. P. 1933–1941.
  88. Wardlaw J.M., Doubal F.N., Valdes-Hernandez M., Wang X., Chappell F.M., Shuler K., Armitage P.A., Carpenter T.C., Dennis M.S. // Stroke. 2013. V. 44. № 2. P. 525–527.
  89. Xu B., Zhang Y., Du X.-F., Li J., Zi H.-X., Bu J.-W., Yan Y., Han H., Du J.-L. // Cell Res. 2017. V. 27. № 7. P. 882–897.
  90. Haney M.J., Klyachko N.L., Zhao Y., Gupta R., Plotnikova E.G., He Z., Patel T., Piroyan A., Sokolsky M., Kabanov A.V. // J. Control. Release. 2015. V. 207. P. 18–30.
  91. Kim G., Kim M., Lee Y., Byun J.W., Hwang D.W., Lee M. // J. Control. Release. 2020. V. 317. P. 273–281.
  92. Liu Y., Fu N., Su J., Wang X., Li X. // BioMed Res. Int. 2019. V. 2019. 4273290.
  93. Cui G.-H., Wu J., Mou F.-F., Xie W.-H., Wang F.-B., Wang Q.-L., Fang J., Xu Y.-W., Dong Y.-R., Liu J.-R. // FASEB J. 2018. V. 32. № 2. P. 654–668.
  94. Xu M., Feng T., Liu B., Qiu F., Xu Y., Zhao Y., Zheng Y. // Theranostics. 2021. V. 11. № 18. P. 8926–8944.
  95. Choi H., Choi K., Kim D.-H., Oh B.-K., Yim H., Jo S., Choi C. // Pharmaceutics. 2022. V. 14. № 3. 672.
  96. Malekian F., Shamsian A., Kodam S.P., Ullah M. // J. Physiol. 2022. May 16. https://doi.org/10.1113/JP282799
  97. Alvarez-Erviti L., Seow Y., Yin H., Betts C., Lakhal S., Wood M.J.A. // Nat. Biotechnol. 2011. V. 29. № 4. P. 341–345.
  98. Salunkhe S., Dheeraj, Basak M., Chitkara D., Mittal A. // J. Control. Release. 2020. V. 326. P. 599–614.
  99. Gopalan D., Pandey A., Udupa N., Mutalik S. // J. Control. Release. 2020. V. 319. P. 183–200.
  100. Xu R., Greening D.W., Chen M., Rai A., Ji H., Takahashi N., Simpson R.J. // Proteomics. 2019. V. 19. № 8. e1900121.
  101. Khongkow M., Yata T., Boonrungsiman S., Ruktanonchai U.R., Graham D., Namdee K. // Sci. Rep. 2019. V. 9. № 1. 8278.
  102. Zhao C., Wang H., Xiong C., Liu Y. // Biochem. Biophys. Res. Commun. 2018. V. 502. № 3. P. 324–331.
  103. Jia G., Han Y., An Y., Ding Y., He C., Wang X., Tang Q. // Biomaterials. 2018. V. 178. P. 302–316.
  104. Tian T., Zhang H.X., He C.P., Fan S., Zhu Y.L., Qi C., Huang N.P., Xiao Z.D., Lu Z.H., Tannous B.A. // Biomaterials. 2018. V. 150. P. 137–149.
  105. Alyautdin R., Khalin I., Nafeeza M.I., Haron M.H., Kuznetsov D. // Int. J. Nanomedicine. 2014. V. 9. № 1. P. 795–811.
  106. El-Andaloussi S., Lee Y., Lakhal-Littleton S., Li J., Seow Y., Gardiner C., Alvarez-Erviti L., Sargent I.L., Wood M.J.A. // Nat. Prot. 2012. V. 7. № 12. P. 2112–2126.

Supplementary files

Supplementary Files
Action
1. JATS XML
2.

Download (593KB)
3.

Download (462KB)

Copyright (c) 2023 Л.Г. Хаспеков, А.А. Яковлев

Согласие на обработку персональных данных

 

Используя сайт https://journals.rcsi.science, я (далее – «Пользователь» или «Субъект персональных данных») даю согласие на обработку персональных данных на этом сайте (текст Согласия) и на обработку персональных данных с помощью сервиса «Яндекс.Метрика» (текст Согласия).